X
تبلیغات
سپندارمذگان یا اسفندگان روز مهر ایرانی - زن در اوستا

سپندارمذگان یا اسفندگان روز مهر ایرانی

پنجم اسفندماه، روز مهر و مهرورزی به آفریننده و آفرینش؛ روز مهر و سپاس به زن و زمین؛ روز مهر ایرانیان

برگرفته از تارنمای شاهنامه و ایران
دکتر داريوش جهانيان

در سال هاي گذشته، شماري از نويسندگان کوشيده اند براي نشان دادن برابري زن و مرد در آيين زرتشتي، از ويژگي هاي والاي اهورامزدا بهره گيرند و از اين راه برابري زن و مرد از ديدگاه زرتشت را به نمايش درآورند. از آن جا که در زبان اوستايي، همانند ِ چند زبان ديگر گيتي، واژه ها داراي ويژگي و گونه هاي زنانه و مردانه (مونث، مذکر و يا خنثا)، مي باشند. آنان گمان کرده اند که سه منش نخست تا سومين؛ وهومن (نيک انديشي)، اشا (راستي) و خشترا (توانايي مينوي)، ويژگي مردانه (مذکر)، و سه ويژگي ديگر؛ آرامايتي (آرامش روان)، هئوروتات (رسايي) و امرتات (جاوداني)، ويزگي زنانه (مونث) دارند. و چنين برداشتي را انگيزه ي برابري زن و مرد در ديدگاه زرتشت مي دانند.
نويسنده ي ديگري نيز، برداشتي ديگر و به گونه اي وارونه اي داشته است. آن نويسنده، وهومن(نيک انديشي) را مردانه و چيره بر آرامايتي (آرامش روان)، که زنانه مي باشد دانسته، بنابر آن برداشت از برتري جنس مرد بر زن در گات ها، سخن به ميان آورده است.
اين برداشت ها از بنياد لرزان است زيرا سه منش نخست وهومن، اشا و خشترا مردانه يا مذکر نبوده بلکه ويژگي ميانه و خنثا دارند. افزون بر آن بايد دانست که هيچ کدام از منش هاي اهورامزدا بر منش هاي ديگر برتري ندارد. براي نمونه کسي نمي تواند بگويد که آيا اشا (راستي) بر امرتات (جاوداني) برتري دارد، يا وارونه آن؟
شماري نيز با برداشت هايي ديگرگون، واژه هايي را که زرتشت براي شناخت خدا به کار برده، نمونه آورده، گفته اند: در نام واژه ي ِ اهورامزدا، بخش نخست "اهورا"، ويژگي مردانه و بخش دوم "مزدا"، ويژگي زنانه دارد و بنابراين زرتشت در گزينش نام خدا نيز برابري ِ حقوق زن و مرد را پاس داشته است. درخور ريزنگري و ارزش مي باشد که بدانيم اگر چه بر پايه ي دستور زبان اوستايي، هر زمان که دو واژه با منش هاي گوناگون با هم به کار برده شوند بايد ضمير، را مردانه يا مذکر به کار برد. زرتشت در بسياري موارد به اهورامزدا با فرنام خنثا اشاره مي نمايد، کوشش پيامبر بر آن است که به خدا منش انساني ندهد. و اگر کسي بخواهد براي نشان دادن برابري حقوق زن و مرد نيز چنين نمونه هايِ بياورد، برداشتي خودي خواهد داشت.
بد نيست که بدانيم، در زبان هايـي که واژه ها داراي ويژگي زنانه ومردانه مي باشند، گزينش جنسيت براي واژه ها از روش و قانون دانسته اي پيروي نمي نمايد. براي نمونه در زبان اسپانيايـي براي خانه چند واژه وجود دارد که دوتاي آنها مردانه و يکي زنانه است و براي سنگ, دو نام واژه دارند که يکي مردانه و ديگري زنانه مي باشد.
براي پژوهش در باره حقوق زن و مرد در اوستا بايد به گات هاي زرتشت پرداخت و آن ها را بررسي نمود و از هرگونه کاووش براي يافتن عقايد شخصي پرهيز کرد.
زرتشت در گات ها مرد و زن را به گونه اي برابر فرامي خواند و در شماري از سرودهاي يسنا نيز، زنان نخست فراخوانده مي شوند. آموزش هاي زرتشت براي انسان هاست در سراسر جاي جهان. براي او مسئله اي به نام مرد وزن و ملّيت و نژاد وجود ندارد. براي نمونه بند ۱۰ يسناي ۴۶ نگاه مي نماييم:
«اي خداي دانا، از مرد و زن هرکس در اين جهان آن چه را تو به عنوان بهترين کار مقرر داشته اي: نيکوکاري در پرتو راستي و خدمت به مردم در پرتو نيک انديشي، به جاي آورد، من به همراه آنان به نيايش تو آمده و با آنان از ... آن مرز رستگاري خواهم گذشت.»
در اين يسنا زرتشت مي آموزاند که مرد و زن در هرجاي جهان مي توانند به گونه ي برابر از راه نيکوکاري و خدمت به مردم رستگار شوند.
در بند ۱۱ از يسناي ۴۶ ، زرتشت همه را آگاه مي کند و اعلام مي دارد که رهبران سياسي (کاوي ها) و رهبران ديني (کرپان ها) با هم يکي شده اند و از مردم به زور بهره برداري مي نمايند ولي آنان در برابر پل رستگاري سختي خواهند ديد. با نگرش از بند بالا مي توان دريافت که از ديد پيامبر، نمود رستگاري در زندگي مينوي، تنها و تنها، نيک انديشي و نيکوکاري است، توانايي، جنسيّت و مقام و جايگاه اشخاص در آن اثري ندارد، نيرو و توانگري به خودي خود انگيزه ي ِ خوشبختي مينوي نيست مگر آن که از راه راستي و درستي به دست آيد و براي پرستاري و پيشرفت مردم به کار رود.
همين برداشت در بند ۲۲ يسناي ۵۱ بازتاب دارد:
«خداي دانا هرکس را (خواه مرد و يا زن) که از روي راستي رفتار کند، اورا در برابر پرستش و خدمت بهتر مي شناسد. از اين کسان چه آنان که بوده و هستند، همگي را با نام ستوده و با مهر و دوستي گرد آنان مي گردم.»
برخي از پژوهشگران اين سروده را سرآغاز نماز "ينگه هاتام"، مي دانند که در يسناي ۲۷ پيش از گات ها آمده است:«آن مردان و زناني که از روي راستي رفتار مي کنند، مزدا اهورا آنان را در نيايش بهترين مي شناسد و ما آنان را گرامي مي داريم.» به چمِ بهتر مرد و زن با نيکوکاري و راستي مي توانند بهترين نيايش خود را ارمغان دارند و در بارگاه اهورامزدا از ارج يکسان برخوردار شوند.
بايد توجّه داشت که آزادي و جايگاه و منزلت انسان و برابري حقوق زن و مرد در بخش هاي ديگر يسنا و بيرون از گات ها نيز به روش چشمگير و شگفت آوري پذيرفته مي شود.
هفت يشت که زمان کوتاهي پس از پيامبر به نثر سروده شده گوياي اين ديدگاه مي باشد: در يسنا ۳۹ بند ۳ ، چنين آمده است: «اينک روان هاي مردان و زنان پاک را در هر جايي زاده شده، آن هايي که از براي پيروزي راستي مي کوشند و خواهند کوشيد، مي ستاييم.»
در بندِ پس از آن نخست زنان و سپس مردان نيک را که در آرامش و با منش نيک به سر مي برند گرامي مي دارند. در بسياري از بخش هاي پيشين اوستا نام زنان و مردان پارسا و پرهيزکار با هم ياد آوري و ستوده شده اند و در فروردين يشت بيش از ۳۰۰ مرد و زن نام برده شده و به فروهر آنان در همه جاي جهان درود فرستاده شده است. به همان اندازه که ترازمان (معيار) بزرگ داشت انسان چه مرد و چه زن دارا بودن بزرگ منشي و پارسايي است، پادافره (جرم)، آنان در برابر گناه و دوري از راستي نيز يکسان مي باشد زيرا که مردان و زنان گناهکار و دروغ گرا نيز به گونه اي برابر سرزنش مي شوند (يسنا ۶۱ بند ۲ و ۳)
در يسنا ۱۳ بند ۱، از خداي دانا بعنوان رهبر مينوي خانه خدا، دهخدا، رئيس شهر و رئيس کشور و رهبر مينوي زنان ياد شده است.
در يسناي ۴۱ بند ۲ بخشي از هفتن يشت به گونه آشکار و شگفت آوري برابرسازي کامل حقوق زن و مرد در هر دو جهان مادّي و مينوي آرزو مي شود. اينجا گفت و گو از فرمان رواي خوب چه مرد و چه زن مي باشد. « بشود که فرمان رواي خوب خواه مرد و خواه زن در هر دو زندگاني بر ما فرمان روايي کند.»
بنا براين نه تنها زنان در پيشگاه خداوند برابر مردان هستند بلکه در زمينه رهبري نيز چه در جهان مادّي و چه در جهان مينوي جايگاهي همسان آنان را دارا هستند.
مسئوليت زنان در گسترش دانش نيز همانند مردان است: يسنا ۳۵ بند ۶ «آن چه را که مرد يا زني دانست که درست و نيک است نه تنها بايد آنرا به کار برد بلکه ديگران را نيز بي آگاهاند تا به کار بندند.» زنان در گسترش راستي و گسترش دين نيز هم تراز مردان شمرده مي شوند. در يسنا ۶۸ بند ۱۲ براي همه زنان و مردان، دختران و پسراني که در راه گسترش نيکي و پراکندن راه و روش درست زندگي مي کوشند، درخواست ياري مي شود.

+ نوشته شده در  شنبه بیست و هفتم بهمن 1386ساعت 8:8  بوسيله محسن قاسمی شاد  |