مادر گيتي نزايد بار ديگر چون قمر
وصف اين قمري خوشخوان لازم تکرار نيست
(عبدالله طالع همداني)
«ايران در شناخت ودريافت موسيقي به آن جا رسيده است که هر حرکت برگ وهر جفاي خار و جستجوي پيوسته جويبار.....وهمهمه جنگل وسکوت سنگ در آغوش کوهستان خاموش.....نغمه نخجير جفت جوي،بوي گل وهياهوي بي امان بلبل.....براي او در حکم پرده هايي از سمفوني بزرگ طبيعت وآفرينش است»(1)
بزرگترين بانوي خواننده وبه قولي بزرگترين خواننده قرن گذشته ايران در سال 1282 خورشيدي در تاکستان قزوين متولد شد.از نوجواني صداي خود را کشف کردودر سنين بالاتر معاشرت با استادان وبزرگاني همچون مرتضي ني داوود،سرنوشت هنري او را تعيين کرد.مرتضي ني داوود با تعليم شبانه روزي از آن صداي گرم وقوي وبا انعطاف خواننده اي بزرگ ساخت.
خواننده اي که که به سرعت تمام ايران شيفته ي صداي او شد.صفحات قمر در تيراژهايي بسيار وسيع به فروش مي رفت و ثروتي افسانه اي از راه ضبط وصفحه وکنسرت وبخششهاي اهل هنر نصيب او کرد.قمر تمام اين ثروت را تا آخر عمر پيشکش محتاجان وفقرا وافرادي مي کرد که نيازمند توجه و عشق بودند. در بين خوانندگان،هيچکس به حساسيت وذوق مقام اخلاقي او ديده نشد.
«قمر نمونه اي بود از انسانيت وبزرگواري .در دوران زندگي کودکان بسياري را که از داشتن پدر ومادر محروم بودند مادرانه پروراند. از هيچ چيز به تنهايي لذت نمي برد.بايد ديگران هم در شاديهايش شريک شوند وگرنه آن شادي ها را نمي خواست .قمر هنر مندي بود که مي توانست تا آخر عمر در رفاه وآسايش مالي زندگي اشرافي داشته باشد،ولي در نتيحه کمک هاي فراوان به نيازمندان، خود بي چيز شد و اواخر عمر را به عسرت گذراند ولي در همان حال عسرت هم آگر در آمدي داشت در ايثار آن مي کوشيد.تاريخ موسيقي ايران زن خواننده اي مانند او ندارد.»(2)
قمر دو دوره صفحه پر کرد که بيشتر آنها با تار استاد مرتضي ني داوود و ويلن از موسي ني داوود است، در چند صفحه اجراي آوازقمر را به همراه ويلن حسين ياحقي ميبينيم. که از بين آنها مي توان به تصنيف : «عاشقم من» اشاره کرد. اين صفحات هر کدام شاهکاري از هنر آواز ايران هستند که تا امروز هم مورد تقليد خوانندگان خبره قرار مي گيرند.قمر از ابتداي تاسيس راديو با اين دستگاه همکاري داشت و نوارهايي نيز پر کرده که به قولي به دستور رياست وقت شوراي موسيقي راديو تهران پاک شد و آن آثار هنري نفيس از بين رفت.ادبا وشعرا، قمر را به خصايل برتر انساني وهنر والا ستوده اند واو را از برترين هنرمندان عصر مي شمارند .او در آوازخواني تحت تاثير سيد حسين طاهرزاده بود.استاد ظاهرزاده در مورد قمر چنين مي گويد که قمر الملوک با اين که شاگرد او نبوده ولي مثل اينکه غير مستقيم از روش او تقليد کرده است، چنانکه ميگفت وقتي صفحه اش را شنيدم خيال کردم خودم ميخوانم. همين تعريف استاد براي درک اهميت مقام هنري قمر کافيست.
زني که در ميان تمام زنهاي معاصر خود وحتي خوانندگان امروز از همه برتر ووالاتر است.
او در تلفيق شعر وموسيقي صاحب سليقه وصداي او براي بيان هر نوع احساس انعطاف و قدرت داشت. قمر در سالهاي آخر عمر دچار سکته شد و ديگر نتوانست بخواند.سرانجام در سال 1338در گذشت ودر ظهيرالدوله (دربند تهران)به خاک سپرده شد.
پي نوشت:
- زمينه شناخت موسيقي ايران، فريدون جنيدي، نشر پارت، 1372
- سرگذست موسيقي ايران، ج1، روح ا . . . خالقي، نشر صفيعليشاه، 1377